Nowelizacje prawa budowlanego ograniczają dostęp młodych kadr do rynku pracy

W nowelizacjach ustawy "Prawo budowlane" i kolejnych wersjach rozporządzenia ministra właściwego do spraw budownictwa (kolejno: Minister Infrastruktury, Minister Transportu i Budownictwa, Minister Budownictwa) w ostatnich latach 2004-2006 pojawił się cały szereg dość dziwnych zapisów. Ograniczają one dostęp młodych kadr do rynku pracy, który odczuwa niedobór inżynierów i techników. Zmniejszają ilość potencjalnych pracowników, którzy będą mogli wykonywać samodzielne funkcje techniczne w budownictwie: projektanta, kierownika budowy, inspektora nadzoru. Poniżej przedstawiam niektóre z nich.

Uprawnienia budowlane w specjalności kolejowej

W nowelizacji ustawy Prawo budowlane z dnia 16 kwietnia 2004 r. w art. 14 ust. 1 pkt 2c wprowadzono uprawnienia budowlane w specjalności kolejowej. Na mocy art. 16 ust. 1 tej ustawy Minister właściwy do spraw budownictwa w załączniku do rozporządzenia w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie określił jako wykształcenie odpowiednie dla tej specjalności "ukończone studia magisterskie na kierunku budownictwo w specjalnościach drogi kolejowe lub drogi żelazne lub inżynieria kolejowa". Określenie "lub inżynieria kolejowa" usunięto w aktualnie obowiązującym rozporządzeniu z dnia 28.04.2006 pozostawiając zapis: "w specjalnościach drogi kolejowe lub drogi żelazne".
Należy zauważyć, że obecnie tylko Politechnika Krakowska prowadzi na kierunku budownictwo szczątkową (z racji liczby studentów) specjalność drogi kolejowe i to tylko na studiach stacjonarnych magisterskich. Na Politechnikach: Gdańskiej, Poznańskiej, Śląskiej, Warszawskiej i Wrocławskiej na tym kierunku są prowadzone w ostatnich latach i obecnie specjalności: Inżynieria transportowa, Inżynieria drogowo-kolejowa, Inżynieria komunikacyjna, Budownictwo komunikacyjne i infrastruktura, Infrastruktura transportu szynowego. Wszystkie one dają dobre przygotowanie do pracy na stanowisku inżyniera w specjalności koleje.
Zgodnie z ustawą "Prawo o szkolnictwie wyższym" od roku akad. 2007/8 we wszystkich wyższych uczelniach studia będą dwustopniowe: inżynierskie i magisterskie. Wg informacji podawanych przez uczelnie dla kandydatów na studiach I stopnia (inżynierskich) na kierunku budownictwo na niektórych Politechnikach nie ma podziału na specjalności.
Na Politechnikach: Gdańskiej, Krakowskiej, Poznańskiej, Śląskiej, Warszawskiej, Wrocławskiej będą na studiach I i/lub II stopnia prowadzone na kierunku budownictwo specjalności: Inżynieria drogowo-kolejowa, Inżynieria transportu, Budownictwo komunikacyjne, Budownictwo komunikacyjne i infrastruktura, Inżynieria komunikacyjna, Infrastruktura transportu szynowego, Inżynieria mostowo-kolejowa. Występuje więc bardzo duża różnorodność nazw specjalności wykształcenia, ale żadna niestety nie odpowiada zapisowi w rozporządzeniu. W pozostałych Politechnikach nie ma specjalności drogi kolejowe lub drogi żelazne lub podobnej. Programy szczegółowe wszystkich ww. specjalności kształcenia świadczą o tym, że dają one przygotowanie do pracy w budownictwie kolejowym. Pomimo tego, ze względów formalno-prawnych (zapis w rozporządzeniu), aktualna i przyszła sytuacja w zakresie kształcenia inżynierów i magistrów inżynierów, z racji nazwy specjalności na studiach, nie daje w ogóle możliwości uzyskiwania przez absolwentów Politechnik kierunku budownictwo uprawnień budowlanych w specjalności kolejowej.

Zarzut niesłuszny. Przepisy ustawy - "Prawo budowlane" i rozporządzenia wydanego na podstawie tej ustawy określiły wykształcenie odpowiednie do uzyskania uprawnień budowlanych w specjalności kolejowej w specjalnościach drogi kolejowe lub drogi żelazne. Należy zauważyć, iż to od uczelni, w ramach przyznanej ustawą - "Prawo o szkolnictwie wyższym" autonomii, zależy, na jakich kierunkach studiów i w ramach jakich specjalności będą kształcić studentów. Wydaje się, iż właśnie od decyzji organów uczelni będzie zależeć wybór prowadzenia danego rodzaju kształcenia, wobec powyższego zmiany w przepisach wykonawczych nie wydają się niezbędne (konieczne).

Uprawnienia budowlane dla inżynierów i dla techników

Zgodnie z ustawą "Prawo budowlane" z 1994 r. i jej kolejnymi nowelizacjami do roku 2005 r., zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 3 uprawnienia budowlane są udzielane do projektowania lub/i kierowania robotami budowlanymi: "bez ograniczeń" albo "w ograniczonym zakresie". Warunkiem uzyskania odpowiednich uprawnień do 31 grudnia 2005 r. było m. in.:
 - dla uprawnień do projektowania lub/i kierowania bez ograniczeń: "posiadanie wyższego wykształcenia odpowiedniego dla danej specjalności",
- dla uprawnień do projektowania lub/i kierowania w ograniczonym zakresie: "posiadanie średniego wykształcenia odpowiedniego dla danej specjalności".
Zmianą ustawy z 28 lipca 2005 r. zmieniono powyższe zapisy, stanowiąc że warunkiem uzyskania odpowiednich uprawnień po 1.01.2006 jest m. in.:
- dla uprawnień do projektowania lub/i kierowania bez ograniczeń: "ukończenie studiów magisterskich, w rozumieniu przepisów o szkolnictwie wyższym, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności",
- dla uprawnień do projektowania lub/i kierowania w ograniczonym zakresie: "ukończenie wyższych studiów zawodowych, w rozumieniu przepisów o wyższych szkołach zawodowych, na kierunku odpowiednim dla danej specjalności".
W ten sposób osoby, które uzyskały średnie wykształcenie techniczne w roku 2006, później zostały pozbawione prawa uzyskania uprawnień budowlanych. Oznacza to, że absolwentom techników: architektonicznych, budowlanych, drogowych, elektrycznych, elektrotechnicznych, kolejowych, mostowych, sanitarnych, telekomunikacyjnych itp. uniemożliwiono samodzielne wykonywanie zawodu technika. A przecież na tysiącach małych budów (np. domki jednorodzinne, zabudowa zagrodowa, drogi lokalne itp.) wystarczało
i wystarcza, aby kierownikami budów były osoby ze średnim wykształceniem technicznym, posiadające uprawnienia w ograniczonym zakresie. W konsekwencji zmniejszono dopływ nowej kadry technicznej do wykonywania zawodu a ww. szkoły stały się dla młodzieży nieatrakcyjne. Doprowadzi to w ciągu najbliższych lat do likwidacji techników z powodu braku kandydatów.

Zarzut niesłuszny. Sejm RP uchwalił ustawę z dnia 28 lipca 2005 r. "O zmianie ustawy Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych innych ustaw" (Dz. U. Nr 163, poz. 1364), w której art. 14 ust. 3 otrzymał nową treść stanowiącą podstawę do wprowadzenia nowych zasad w przepisach dotyczących wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie. W związku z powyższym rozporządzeniem Ministra Transportu i Budownictwa w sprawie samodzielnych funkcji technicznych w budownictwie usunięto po dniu 31 grudnia 2005 r., występującą do tego czasu, możliwość uzyskiwania uprawnień budowlanych przez techników budowlanych. Stwierdzono, iż w wyniku występującego stałego postępu technicznego w budownictwie oraz konieczności zapewnienia właściwej kadry inżynierskiej o niezbędnej fachowej wiedzy w stosunku do wymagań wynikających z odpowiedzialności zawodowej oraz jakości świadczonych usług, a także, w świetle zaistniałych katastrof budowlanych, istnieje potrzeba zagwarantowania wykonywania samodzielnych funkcji technicznych w wykonawstwie budowlanym przez osoby o pełnych kwalifikacjach. Zatem w świetle powyższych uwarunkowań, nie mniej znaczącą rolą techników w budownictwie jest pełnienie funkcji pomocniczych, jako majstrów, brygadzistów budowlanych w wykonawstwie robót budowlanych pod kierunkiem osób posiadających uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi w odpowiedniej do potrzeb specjalności zrzeszonych w izbach architektów oraz izbach inżynierów budownictwa.
Należy jednak zauważyć, iż rozstrzygnięcie przedmiotowych kwestii należy do Ministra Budownictwa.